Odak gruplarının kullanımı, nitel araştırmada pazar araştırmalarından sağlık araştırmalarına kadar farklı alanlarda önemli bir yaklaşım haline gelmiştir. Bu alanlarda, odak grupları ile veri toplamanın oldukça pragmatik ve sistematik biçimleri vardır. Odak grupları genellikle tek başına bir yöntem olarak kullanılabilse de çoğu durumda diğer nitel yöntemlerle ve bazen de nicel yöntemlerle çoklu yöntem tasarımına dahil edilebilir. Ayrıca, nitel analizde verinin temeli olarak bireysel görüşmelerin kullanılmasının güçlü bir alternatifi olarak görülmektedir. Buradaki avantaj, yalnızca deneyimler ve olaylarla ilgili ifadelerin ve raporların analizine değil, aynı zamanda bu ifadelerin ve raporların üretildiği etkileşimsel bağlamın analizine de olanak tanımasıdır. Bu yöntem verilerin belgelenmesi ve analiz edilmesine yönelik bazı pratik ve yöntembilimsel zorunlulukları da beraberinde getirmektedir.
Bu kitap odak grup görüşmelerinin kullanımındaki en önemli sorunları ele almaktadır. Odak gruplarında örnekleme, belgeleme ve tartışmanın yönetilmesi gibi uygulamaya dönük konuların yanı sıra etik ve odak gruplarının bir yöntem olarak isabetli kullanımı veya yanlış kullanımı hakkında daha genel düşünceleri de ele almaktadır. Odak grup verilerinin anlamlandırılmasının yanında kalitelerinin ve analizlerinin değerlendirilmesine ilişkin özel sorunlar da tartışılmaktadır. Bu kitabı okuduktan sonra, sadece bir odak grubunun nasıl yapılacağı hakkında değil, aynı zamanda bu yöntemin neden ve ne zaman kullanılacağı hakkında da daha fazla bilgi sahibi olacaksınız.
Dolayısıyla, SAGE Nitel Araştırma Seti bağlamında bu kitap nitel araştırmada veri toplamanın başlıca yollarından üçüncüsünüözetleyerek Brinkmann ve Kvale (2018) tarafından yazılan Görüşme ve Coffey (2018) tarafından yazılan Etnografi kitaplarını tamamlamaktadır. Odak grupları genellikle üçgenleme ve karma yöntemlerin kullanıldığı çalışmaların bir parçası haline gelmiştir (Flick, 2018a). Bu kitap ayrıca odak gruplarında üretilen verileri analiz etmenin bazı yollarından da bahsetmektedir ve Gibbs'in (2018) Nitel Veri Analizi ve Flick'in (2018b) Temellendirilmiş Kuram kitaplarının yanı sıra Rapley'in (2018) konuşma ve söylem analizi üzerine yazdığı kitapla tamamlanmaktadır. Aynı durum nitel araştırmaların tasarlanması (Flick, 2018c) ve nitel araştırmalarda kalite yönetimi (Flick, 2018d) konuları için de geçerlidir. Bu kitap, odak grup araştırmasıyla bağlantılı bu hususlarla ilgili bazı sorunları ele alırken, diğer kitaplar nitel araştırma ile ilgili sorunları daha geniş bir şekilde ele alan genel bir çerçeve sunmaktadır. Dolayısıyla burada ek öneriler (örneğin odak grup araştırmasında örneklemin nasıl belirleneceği ve bunun karşılaştırma, bulgular ve genelleme için ne anlama geldiği ve etik sonuçlarının neler olduğu gibi) bulacaksınız. Odak Grup Görüşmeleri ikinci baskısı için baştan sona güncellenmiş ve genişletilmiştir. Böylece SAGE Nitel Araştırma Seti’nin yeni baskısındaki yeni versiyonlar ve yeni kitaplarla da bağlantılıdır.
Bu kitabı okuyup bitirdiniz mi? O halde aşağıdaki okuduğunu anlama sorularını cevaplamaya hazır olmalısınız. Haydi, hemen başlayın!
Test 1: Bağlam, kuram ve tasarım0 / 10 cevaplandı
Barbour'un kitap boyunca benimsediği (Kitzinger ve Barbour, 1999) odak grup tanımı hangisidir?
Açıklama: Yazar, uygulamalı ve kuramsal kullanımlara yer açan geniş bir tanım benimser: araştırmacı grup etkileşimini etkin biçimde teşvik ettiği ve ona dikkat ettiği sürece her grup tartışması odak gruptur.
Kitaba göre odak gruplar ilk olarak hangi amaçla geliştirilmiştir?
Açıklama: Odak gruplar, Columbia Üniversitesi Uygulamalı Sosyal Araştırmalar Bürosu'nda kamu yayınlarına verilen tepkiyi ölçmek için geliştirilmiş (Merton ve Kendall, 1946), ardından yayıncılık, pazarlama ve kamuoyu araştırmalarına yayılmıştır.
Yazara göre pazarlama araştırmacıları ile sağlık ve sosyal bilim araştırmacılarının odak grup bulgularını kullanma biçimi arasındaki temel fark nedir?
Açıklama: Pazarlamacılar ve kamuoyu yoklamacıları bulgularını nüfusa genellemeye çalışırken, sağlık ve sosyal bilim çalışmaları kimin hangi görüşü neden taşıdığını ve tutumların nasıl oluştuğunu anlamaya yönelir.
Puchta ve Potter'a dayanarak yazar, odak grupların neden tutumları (attitudes) ölçmek için uygun olmadığını savunur?
Açıklama: Puchta ve Potter'a göre tutumlar bir dizi analitik kararın sonucudur ve “önceden biçimlenmiş” değil “sergilenen” şeylerdir; bu nedenle odak gruplar tutum ölçmek için uygun değildir.
Sağlık hizmetleri araştırmalarında popüler olan “nominal grup tekniği” ile ilgili yazarın eleştirisi nedir?
Açıklama: Yazara göre bu tekniğin savunucularının çoğu, öncelikleri tartışma sürecine değil müzakerenin sonucuna odaklanır; oysa odak gruplar sonuçtan çok süreci anlamada üstündür.
Katılımcıların tartışma boyunca görüş değiştirmesi ve tutarsızlıklar sergilemesi (“kaygan” görüşler) yazara göre nasıl değerlendirilmelidir?
Açıklama: Tutarsızlıklar ancak tutumlar sabit sayılırsa sorundur; yazar bu “kaygan” görüşleri, tutum oluşumu ve görüşlerin sorgulanıp değişmesi süreçlerini incelemek için bir kaynak olarak görür.
Yazarın Maxwell'den aktardığı eleştirel gerçekçilik (critical realism) hangi iki unsuru birleştirir?
Açıklama: Eleştirel gerçekçilik, inançlarımızdan bağımsız gerçek bir dünyanın varlığını kabul eden gerçekçi ontolojiyi, bu dünyaya ilişkin bilgimizin kendi inşamız olduğunu savunan yapılandırmacı epistemolojiyle birleştirir.
Yazara göre belirli bir disiplin ya da kuramsal “yuvası” olmayan yeni bir odak grup kullanıcısı için en yararlı yaklaşım hangisidir?
Açıklama: Geniş anlamda sosyal inşacı yaklaşım, sembolik etkileşimciliğin mikro düzeydeki etkileşim ilgisini toplumsal, ekonomik ve politik bağlamla birleştirerek açıklayıcı boşluğu kapatma imkânı sunar.
Hurd ve McIntyre'nin “aynılığın cazibesi” (seduction in sameness) uyarısı, moderatör seçimiyle ilgili hangi riski anlatır?
Açıklama: Grubun pek çok örtük varsayımını paylaşan “içeriden” bir moderatör bunları sorgulayamaz; kimi açılardan “dışarıdan” olan bir moderatör ise açıklama almayı ve veriyi bağlamına oturtmayı kolaylaştırabilir.
Yazar, karma yöntem tasarımlarında sıkça başvurulan “üçgenleme” (triangulation) kavramına nasıl yaklaşır?
Açıklama: Üçgenleme sabit bir referans noktası ve kanıt hiyerarşisi varsayar; yazar bunun yerine farklı yöntemlerin ürettiği verileri paralel veri setleri olarak görüp tutarsızlıkları bir kaynak olarak kullanmayı önerir.
Test 2: Örneklem, veri ve analiz0 / 10 cevaplandı
Yazara göre amaçlı (purposive) ya da teorik örneklemenin (theoretical sampling) temel amacı nedir?
Açıklama: Nitel örneklemenin amacı temsil edicilik değil, çeşitliliği yansıtmaktır; bu nedenle aykırı bireyler dışlanmaz, tersine dahil edilir ve seçim ölçütleri sonraki sistematik karşılaştırmaya hizmet eder.
Morgan'ın grup bileşimine ilişkin hatırlatmasına göre odak gruplar hangi açıdan homojen olmalıdır?
Açıklama: Gruplar arka plan açısından homojen olmalı, tutumlar açısından değil; yazara göre görüş ayrılıkları tartışmaya “keskinlik” katar ve görüşlerin altında yatanı açığa çıkarır.
Yazar, döküm üzerinden ayrıntılı analiz yapılacak sosyal bilim çalışmalarında bir odak grubun katılımcı sayısı için ne önerir?
Açıklama: Bireysel sesleri ayırt etme ve farklılıkları derinleştirme gereği nedeniyle yazar en fazla sekiz katılımcıyı önerir; üç-dört kişilik gruplar da mümkündür ve bazı konularda tercih edilebilir.
Yazara göre acemi moderatörlerin ipuçlarını (prompts) kullanırken düştüğü en yaygın hata nedir?
Açıklama: Acemi moderatör için en zor şeylerden biri sessizliğe katlanmaktır; katılımcılar hâlâ düşünürken ipuçlarına geçmek tartışmayı erkenden kapatabilir.
Yazara göre gazete kupürleri ve karikatürler gibi uyaran materyalleri (stimulus materials) yalnızca “buz kırıcı” saymak neden bir fırsatı kaçırmaktır?
Açıklama: Bu tür materyaller katılımcılara gündelik yaşamlarından yararlanma izni verir; örneğin karikatürler hem buzu kırar hem de güç ikilemleri dile getirmeyi kolaylaştırır, ayrıca analiz için bağlamsal bir zemin sağlar.
Varsayımsal senaryoların ya da vinyetlerin (vignettes) odak gruplarda kullanılmasının kitapta vurgulanan başlıca yararı nedir?
Açıklama: Vinyetler sorunlu durumları yansıtırken katılımcıların kişisel deneyimlerini açıklamak yerine genel düzeyde konuşmasına imkân verir; açılan (unfolding) vinyetler biriken sorunları yakalamada özellikle etkilidir.
Aşağıdakilerden hangisi yazarın oturum sonundaki bilgilendirme (debriefing) için önerileri arasında yer almaz?
Açıklama: Yazara göre bilgilendirme moderatörün sorumluluğudur ve asla aceleye getirilmemelidir; katılımcılara endişelerini dile getirmeleri için yeterli zaman tanınmalıdır.
Analizde grup temel analiz birimi olsa da yazar bireysel seslere neden dikkat edilmesini önerir?
Açıklama: Odak gruplar uzlaşmayı abartabilir; bireysel üyelere odaklanmak uyumsuz sesleri görünür kılarak görünürdeki uzlaşmanın sorgulanmasına imkân verir.
Kodlama çerçevesi oluştururken kullanılan “in-vivo” kodlar için kitapta aktarılan Udo Kelle tanımına uygun seçenek hangisidir?
Açıklama: Kelle in-vivo kodları “incelenen kültürün üyelerinin kuramları” olarak tanımlar; bunlar katılımcıların kullandığı ifade ve kavramlardan doğar ve araştırmacının öngördüğü a priori kodlardan ayrışır.
Yazara göre odak grupların bulguların aktarılabilirliğini (transferability) artırmadaki özgün avantajı nedir?
Açıklama: Başlangıçta gruplara meşru biçimde dahil edilebilecek kişileri farklı bileşimlerle yeni gruplarda bir araya getirmek, Glaser ve Strauss'un önerdiği sahaya dönüşü kayda değer maliyet ve zaman eklemeden mümkün kılar; yazara göre gerçek tasarruf yalnızca budur.